Koperspiraal of Hormoonspiraal ?
Koperspiraal of hormoonspiraal: welke past bij jou?
Een spiraaltje biedt jarenlang betrouwbare anticonceptie, zonder dat je elke dag aan een pil hoeft te denken. Maar kies je voor een koperspiraal of een hormoonspiraal? Beide beschermen zeer goed tegen zwangerschap. Het belangrijkste verschil merk je vaak aan je menstruatie: koper kan het bloedverlies versterken, terwijl een hormoonspiraal het doorgaans vermindert.
Koperspiraal zonder hormonen
Een koperspiraal geeft koperionen af die de werking van zaadcellen verstoren en zo bevruchting voorkomen. Het bevat geen hormonen. Dat kan aantrekkelijk zijn als je bewust hormoonvrije anticonceptie zoekt.
Het belangrijkste nadeel is dat de menstruatie heviger, langer of pijnlijker kan worden, vooral in de eerste maanden. Heb je al veel bloedverlies of uitgesproken menstruatiepijn, dan weegt dat mee in de keuze. Een koperspiraal is dus hormoonvrij, maar niet vrij van mogelijke bijwerkingen. [1]
Afhankelijk van het model werkt een koperspiraal doorgaans vijf tot tien jaar. Het beschermt meteen na plaatsing en kan ook als noodanticonceptie worden geplaatst, tot vijf dagen na onbeschermde seks. Neem daarvoor zo snel mogelijk contact op met een arts. De vervangdatum hangt af van het specifieke product. [1,2]
Hormoonspiraal: meestal minder bloedverlies
Een hormoonspiraal geeft levonorgestrel af, een progestageen. Het maakt het slijm in de baarmoederhals moeilijker doorgankelijk voor zaadcellen en houdt het baarmoederslijmvlies dun. Daardoor worden menstruaties meestal lichter en kunnen krampen afnemen. [1]
Een hormoonspiraal beschermt meteen wanneer het binnen de eerste zeven dagen vanaf het begin van de menstruatie wordt geplaatst. Bij plaatsing op een ander moment gebruik je de eerste zeven dagen aanvullende anticonceptie, bijvoorbeeld een condoom, of vermijd je vaginale seks. Bij vervanging van een bestaand spiraaltje of overschakeling van andere anticonceptie kan een ander advies gelden; je arts bespreekt dit met je. [6]
Tijdens de eerste drie tot zes maanden zijn onregelmatig bloedverlies en tussentijdse spotting gebruikelijk. Daarna neemt het bloedverlies meestal af. Soms blijft de menstruatie helemaal weg. Bij een hormoonspiraal is dat op zichzelf niet schadelijk. [1,3]
Acne, hoofdpijn, gevoelige borsten en stemmingsveranderingen worden gemeld. Bij een individuele klacht is niet altijd duidelijk of het spiraaltje de oorzaak is. Bespreek aanhoudende of hinderlijke klachten met je arts. [3]
Niet alle hormoonspiralen zijn hetzelfde. Voor anticonceptie gelden in België momenteel deze gebruiksduren:
Mirena en Levosert: acht jaar.
Kyleena: vijf jaar.
Jaydess: drie jaar.
Voor de behandeling van hevig menstruatiebloedverlies worden systemen met 52 mg levonorgestrel, zoals Mirena en Levosert, gebruikt. De gebruiksduur voor die indicatie verschilt van die voor anticonceptie. [4]
De verschillen op een rij
Koperspiraal
Hormonen: geen.
Betrouwbaarheid: meer dan 99%.
Start van de bescherming: meteen na plaatsing.
Menstruatie: kan heviger en pijnlijker worden.
Eerste maanden: meer bloedverlies of krampen mogelijk.
Werkingsduur: meestal vijf tot tien jaar, afhankelijk van het model.
Vooral te overwegen bij: een wens voor hormoonvrije anticonceptie.
Na verwijdering: de vruchtbaarheid keert snel terug.
Hormoonspiraal
Hormonen: levonorgestrel.
Betrouwbaarheid: meer dan 99%.
Start van de bescherming: meteen bij plaatsing in de eerste zeven dagen vanaf het begin van de menstruatie; anders zijn zeven dagen aanvullende bescherming nodig.
Menstruatie: wordt doorgaans lichter en kan wegblijven.
Eerste maanden: onregelmatig bloedverlies en spotting mogelijk.
Werkingsduur: drie, vijf of acht jaar, afhankelijk van het merk.
Vooral te overwegen bij: een wens voor minder menstruatiebloedverlies.
Na verwijdering: de vruchtbaarheid keert snel terug.
Bronnen: [1–4,6].
Welke keuze past bij jou?
Wie lichte, weinig pijnlijke menstruaties heeft en hormonen wil vermijden, kan een koperspiraal overwegen. Bij hevige of pijnlijke menstruaties biedt een hormoonspiraal vaak meer voordeel. Vind je een maandelijkse bloeding belangrijk, bespreek dan ook dat die bij een hormoonspiraal kan wegblijven.
Je medische voorgeschiedenis telt mee. Bij huidige of vroegere borstkanker vraagt hormonale anticonceptie een afzonderlijke beoordeling. Ook onverklaard bloedverlies, een actieve bekkeninfectie of afwijkingen van de baarmoeder kunnen eerst verder onderzoek vragen. [5]
Een koperspiraal wordt niet gebruikt bij een bekende koperallergie en wordt afgeraden bij de ziekte van Wilson, een zeldzame aandoening van de koperstofwisseling. Meld dit vóór de keuze en plaatsing. [7]
Plaatsing en mogelijke problemen
Bij beide soorten kan de plaatsing pijn doen. Bespreek vooraf welke pijnstilling mogelijk is. Uitstoting, een infectie kort na plaatsing of beschadiging van de baarmoederwand zijn mogelijke complicaties. Geen van beide spiralen beschermt tegen seksueel overdraagbare infecties. [1]
Neem snel contact op bij toenemende onderbuikpijn, koorts, onaangenaam ruikende afscheiding of zeer hevig bloedverlies. Bij een positieve zwangerschapstest met een spiraaltje neem je dezelfde dag contact op: een buitenbaarmoederlijke zwangerschap moet worden uitgesloten. Zwangerschap is met een spiraaltje zeer zeldzaam, maar áls je zwanger wordt, is de kans dat die zwangerschap buiten de baarmoeder ligt relatief groter. [3,6]
Voel je de draadjes plots niet meer of voelen ze anders, gebruik dan voorlopig aanvullende anticonceptie en vraag advies. Na onbeschermde seks kan noodanticonceptie nodig zijn. [3]
Advies en echografische controle bij HAP.GENT
Bij HAP.GENT bespreken we welk spiraaltje bij jouw wensen, menstruatiepatroon en medische voorgeschiedenis past. Je kunt ook terecht voor een echografische controle van een koper- of hormoonspiraal.
We starten met een echografie via de buik. Kom daarvoor met een volle blaas: drink ongeveer een uur vóór het onderzoek een halve tot een liter water en ga daarna niet meer plassen. Heb je een medische vochtbeperking, overleg dan vooraf over de voorbereiding.
Als de baarmoeder en het spiraaltje onvoldoende zichtbaar zijn, bijvoorbeeld bij een achterovergekantelde baarmoeder, vullen we het onderzoek met jouw toestemming aan met een vaginale echografie. Daarvoor mag je de blaas eerst legen. [8]
Vermeld bij het maken van je afspraak dat je advies over een spiraaltje of een echografische spiraalcontrole wenst.
Bronnen
WHO — Intrauterine devices, 22 januari 2026.
NHS — Side effects and risks of a hormonal coil.
BCFI — Intra-uteriene anticonceptiva.
NHS — Who can get a hormonal coil.
CDC — Intrauterine contraception.
FSRH — Guideline on intrauterine contraception.
Cambridge University Hospitals — Ultrasound scan of the pelvis.