Ben ik in de overgang? Herken uw klachten en bereid uw consultatie voor
Ben ik in de overgang? Herken uw klachten en bereid uw consultatie voor
Veranderen uw menstruaties? Slaapt u minder goed, bent u sneller prikkelbaar of merkt u dat concentreren moeilijker wordt? Misschien hebt u ook opvliegers of minder energie. Dan vraagt u zich wellicht af: kan dit de overgang zijn?
Bij HAP.GENT nemen we de tijd om uw klachten te bespreken. U hoeft niet te wachten tot uw menstruaties volledig gestopt zijn. Samen bekijken we wat er verandert, welke andere oorzaken mogelijk meespelen en wat u kan helpen.
De overgang begint vaak vóór de laatste menstruatie
Tijdens de overgang verandert de werking van de eierstokken en schommelt de hormoonproductie. De fase rond de laatste menstruatie heet de perimenopauze. Deze fase begint vóór de laatste menstruatie en loopt tot één jaar erna. U kunt dus nog menstrueren en toch al overgangsklachten hebben.
De menopauze is de laatste menstruatie. Dat moment wordt achteraf vastgesteld wanneer u twaalf maanden geen menstruatie meer hebt gehad, zonder een andere verklaring. Hormonale anticonceptie kan het bloedingspatroon beïnvloeden en deze beoordeling moeilijker maken.
Kan bloedonderzoek helpen?
Bij verder gezonde vrouwen vanaf 45 jaar met typische overgangsklachten wordt de diagnose meestal gesteld op basis van de klachten en het menstruatiepatroon. Een bloedanalyse is daarvoor doorgaans niet nodig. NICE
Afhankelijk van uw leeftijd, klachten en medische voorgeschiedenis kan uw arts gericht bloedonderzoek voorstellen. Dat kan helpen om andere oorzaken, zoals bloedarmoede of een schildklierprobleem, te onderzoeken. Bij vermoeden van een vroege overgang kan een FSH-bepaling zinvol zijn.
Bepalingen van oestradiol, progesteron, LH en FSH vormen geen standaard bevestigingstest voor de overgang.Tijdens de perimenopauze kunnen hormoonwaarden sterk schommelen. Eén bloedafname geeft daarom niet altijd een betrouwbaar beeld; een normale uitslag sluit overgangsklachten niet uit. Uw arts beoordeelt welke bepalingen in uw situatie nuttig zijn en houdt rekening met anticonceptie of hormoonbehandeling.
Meer dan opvliegers
Iedere vrouw ervaart de overgang anders. Mogelijke klachten zijn:
Opvliegers en nachtelijk zweten.
Moeilijk inslapen of vaker wakker worden.
Prikkelbaarheid, spanning of een veranderde stemming.
Vermoeidheid en minder energie.
Geheugen- en concentratieproblemen, soms brain fog genoemd.
Spier- en gewrichtsklachten.
Vaginale droogheid of ongemak bij het vrijen.
Veranderingen in seksueel verlangen of blaasproblemen.
Deze klachten zijn niet allemaal specifiek voor de overgang. Daarom kijken we ook naar uw algemene gezondheid, medicatie, slaap en persoonlijke omstandigheden.
Twee vragenlijsten als voorbereiding
Het is niet altijd gemakkelijk om tijdens een consultatie alle klachten te benoemen. Een vragenlijst kan helpen om vooraf rustig stil te staan bij wat u ervaart.
Hieronder vindt u de Menopause Rating Scale (MRS) en Meno-D. U kunt de vragenlijsten rechtstreeks van deze pagina kopiëren, uw antwoorden toevoegen en ze meebrengen naar uw afspraak.
De MRS brengt algemene overgangsklachten in kaart. Meno-D richt zich op stemming en verwante klachten en werd oorspronkelijk ontwikkeld voor depressieve klachten tijdens de perimenopauze.
De Nederlandse versie Meno-D hieronder is een aangepaste, niet-gevalideerde werkvertaling. De aanvullende interviewvragen zijn samengevat. Deze versie ondersteunt het gesprek met uw arts en is geen diagnostische test. Er is voor deze werkvertaling geen scoregrens waarmee een depressie wordt vastgesteld.
Uw verhaal is belangrijker dan een score
Een score helpt om klachten te beschrijven. Ze bepaalt niet hoe ver u in de overgang bent, bewijst geen hormonale oorzaak en bepaalt niet automatisch welke behandeling nodig is.
Bij HAP.GENT staat uw persoonlijke ervaring centraal: wat hindert u, wat hebt u al geprobeerd en wat wilt u graag verbeteren?
Samen bekijken wat kan helpen
Afhankelijk van uw klachten bespreken we advies over slaap en leefstijl, een gerichte behandeling voor vaginale klachten, hormoontherapie of andere behandelingen. Daarbij wegen we de mogelijke voordelen en risico’s af op basis van uw medische voorgeschiedenis en voorkeuren.
Ook aanhoudende somberheid of angst verdient een afzonderlijke beoordeling. We schrijven deze klachten niet automatisch aan de overgang toe.
Laat hevig of ongewoon bloedverlies beoordelen. Ook bloedverlies nadat u twaalf maanden geen menstruatie meer hebt gehad, vraagt een afspraak bij uw huisarts.
Bereid uw consultatie voor
Vul bij voorkeur de onderstaande vragenlijsten in en neem uw antwoorden mee, op papier of op uw telefoon. Noteer ook wanneer uw laatste menstruatie was, hoe uw menstruatiepatroon veranderd is en welke medicatie, anticonceptie of hormoonbehandeling u gebruikt.
Invullen is vrijwillig. Ook zonder ingevulde vragenlijsten bent u welkom. U kunt vragen die u moeilijk vindt openlaten en tijdens de consultatie bespreken.
Hebt u gedachten aan zelfbeschadiging of zelfdoding? Wacht dan niet op uw geplande consultatie, maar zoek meteen hulp bij uw huisarts of de huisartsenwachtpost. Bel bij onmiddellijk gevaar 112.
Vragenlijst 1 — Menopause Rating Scale (MRS)
Naam:
Datum:
Hoe ernstig zijn de volgende klachten momenteel? Noteer bij ieder onderdeel één score:
0 = geen · 1 = licht · 2 = matig · 3 = ernstig · 4 = zeer ernstig
Opvliegers, zweten
Zweetaanvallen.
Mijn score: …
Last van het hart
Zich meer dan normaal bewust zijn van de hartslag, overslaand hart, versnelde hartslag, benauwd gevoel.
Mijn score: …
Slaapproblemen
Moeite met inslapen, moeite met doorslapen, vroeg wakker worden.
Mijn score: …
Sombere stemming
Zich down of verdrietig voelen, bijna in tranen, nergens zin in, wisselende stemmingen.
Mijn score: …
Prikkelbaarheid
Zich nerveus voelen, innerlijke spanning, zich agressief voelen.
Mijn score: …
Zenuwachtig
Innerlijke onrust, paniekgevoel.
Mijn score: …
Lichamelijke en geestelijke uitputting
Over het algemeen minder goed functioneren, slechter geheugen, verminderde concentratie, vergeetachtigheid.
Mijn score: …
Seksuele problemen
Veranderingen in seksueel verlangen, seksuele activiteit en tevredenheid.
Mijn score: …
Blaasproblemen
Moeite met plassen, vaker moeten plassen, ongewild urineverlies.
Mijn score: …
Vaginale droogheid
Droog of branderig gevoel in de vagina, moeite met seksuele gemeenschap.
Mijn score: …
Gewrichts- en spierklachten
Pijn in de gewrichten, reumatische klachten.
Mijn score: …
Totaalscore, als alle onderdelen zijn ingevuld: … / 44
Welke klachten hinderen mij het meest?
…
Deze score beschrijft uw klachtenlast en bepaalt niet de oorzaak van uw klachten of uw menopauzefase.
Nederlandse formulering zoals opgenomen in de NVAB-richtlijn Overgang en Werk (2026).
Vragenlijst 2 — Meno-D: Nederlandse werkvertaling
Naam:
Datum:
Dit is een aangepaste, niet-gevalideerde Nederlandse werkvertaling, geen officiële Nederlandstalige diagnostische test. De twaalf scoreonderdelen en antwoordbeschrijvingen zijn vertaald; de aanvullende interviewvragen zijn samengevat.
Beoordeel de afgelopen twee weken. Kies bij ieder onderdeel één score van 0 tot 4. Vergelijk waar van toepassing met uw toestand vóór de overgang. U hoeft uw score niet zelf te interpreteren: we bespreken uw antwoorden tijdens de consultatie.
A. Energie
Hoe was uw energie de afgelopen twee weken?
0: Geen verandering in energie; ik voel mij de hele dag actief.
1: Meer moe na activiteit dan vroeger.
2: Minder actief door vermoeidheid.
3: Meestal moe ondanks rust; minder actief.
4: Voortdurend uitgeput; zelfs kleine taken zoals mijn haar borstelen kosten veel energie.
Mijn score: …
B. Achterdochtige gedachten
Maakte u zich de afgelopen twee weken zorgen dat anderen slecht over u denken?
0: Geen achterdochtige gedachten.
1: Steeds meer bezorgd dat anderen slecht over mij denken.
2: Het vermoeden dat mensen op het werk of thuis slecht over mij denken.
3: Ervan overtuigd dat anderen een lage dunk van mij hebben en mij proberen te vervangen.
4: Ervan overtuigd dat anderen actief plannen maken om mij op verschillende manieren schade toe te brengen.
Mijn score: …
C. Prikkelbaarheid
Was u de afgelopen twee weken prikkelbaarder dan gewoonlijk?
0: Geen prikkelbaarheid.
1: Lichte prikkelbaarheid.
2: Sterkere prikkelbare reacties op kleine gebeurtenissen.
3: Boosheid, snauwen of verbale uitbarstingen bij kleine gebeurtenissen.
4: Woede en grote verbale uitbarstingen bij kleine gebeurtenissen.
Mijn score: …
D. Zelfwaardering
Hoe dacht u de afgelopen twee weken over uzelf?
0: Goede zelfwaardering of geen verandering.
1: Lichte afname van zelfwaardering.
2: Lage zelfwaardering zonder reële grond.
3: Zeer lage zelfwaardering op alle levensgebieden, met uitgesproken negatieve opmerkingen over mijzelf.
4: Geen enkel gevoel van eigenwaarde; de overtuiging dat de wereld beter af zou zijn zonder mij.
Mijn score: …
Hebt u gedachten aan zelfbeschadiging of zelfdoding? Zoek meteen hulp, ongeacht uw score. Wacht niet op uw geplande consultatie. Bel bij onmiddellijk gevaar 112.
E. Isolement
Hoe verliepen uw sociale contacten de afgelopen twee weken?
0: Normale sociale contacten.
1: Minder sociale contacten.
2: Geen belangstelling voor sociale contacten.
3: Terugtrekken uit sociale contacten en het werk.
4: Een gevoel van isolement, alsof ik in een bubbel zit, zelfs in gezelschap.
Mijn score: …
F. Angst
Had u de afgelopen twee weken meer angst?
0: Geen nieuwe angstklachten.
1: Meer angst bij optreden of functioneren in het openbaar.
2: Veel angst bij nieuwe taken.
3: Meer angst bij gewone, vertrouwde taken.
4: Paniekaanvallen en veel angst bij gewone, vertrouwde taken.
Mijn score: …
G. Lichamelijke klachten
Had u de afgelopen twee weken lichamelijke pijnklachten?
0: Geen lichamelijke klachten.
1: Meer spier- en gewrichtspijn bij inspanning.
2: Meer pijn in benen, rug en gewrichten bij geringe inspanning.
3: Vaak hoofdpijn, spier- en gewrichtspijn die activiteiten beperken.
4: Ernstige pijn die pijnstilling vereist en activiteiten verhindert.
Mijn score: …
H. Slaap
Hoe sliep u de afgelopen twee weken?
0: Geen slaapproblemen.
1: Een of twee keer per nacht kort wakker, maar gemakkelijk opnieuw inslapen.
2: Meerdere keren per nacht wakker, maar gemakkelijk opnieuw inslapen.
3: Drie of meer keer per nacht wakker door opvliegers en zweten, met moeite om opnieuw in te slapen.
4: Stelselmatig twee uur of minder slaap per nacht; zweten, opvliegers en afwisselend warm en koud voelen verstoren de hele nacht de slaap.
Mijn score: …
I. Gewicht
Merkte u de afgelopen twee weken veranderingen in uw gewicht?
0: Geen gewichtsverandering.
1: Lichte gewichtstoename van 1–2 kg.
2: Matige gewichtstoename van 3–6 kg ondanks onveranderde voeding en beweging.
3: Aanhoudende gewichtstoename en meer buikvet ondanks minder eten en meer bewegen.
4: Grote gewichtstoename van meer dan 6 kg, met vettoename ter hoogte van buik, borsten, heupen en dijen.
Mijn score: …
J. Seksueel verlangen
Veranderde uw seksueel verlangen de afgelopen twee weken?
0: Geen verandering in seksueel verlangen.
1: Lichte afname van seksueel verlangen.
2: Verminderd seksueel verlangen.
3: Verminderd seksueel verlangen en ongemak bij seksuele activiteit.
4: Alle belangstelling voor seksuele activiteit verloren.
Mijn score: …
K. Geheugen
Merkte u de afgelopen twee weken veranderingen in uw geheugen?
0: Geen verandering in geheugen.
1: Lichte moeite om namen en getallen te onthouden.
2: Lijstjes nodig om thuis of op het werk te functioneren.
3: Geheugenproblemen die het functioneren verstoren.
4: Ernstig geheugenverlies waardoor functioneren niet meer mogelijk is.
Mijn score: …
L. Concentratie
Had u de afgelopen twee weken moeite met concentreren?
0: Geen verandering in concentratie.
1: Lichte concentratieproblemen bij lezen.
2: Lichte concentratieproblemen bij lezen en televisie of films kijken.
3: Uitgesproken concentratieproblemen bij lezen en televisie of films kijken.
4: Niet in staat om mij op enige taak te concentreren.
Mijn score: …
Totaalscore, als alle onderdelen zijn ingevuld: … / 48
Wat wil ik vooral met mijn huisarts bespreken?
…
Aan deze niet-gevalideerde Nederlandse werkvertaling is geen diagnostisch afkappunt verbonden. Een score stelt geen diagnose en toont geen hormonale oorzaak aan.
Bron: Kulkarni J, Gavrilidis E, Hudaib AR, Bleeker C, Worsley R, Gurvich C. Development and validation of a new rating scale for perimenopausal depression—the Meno-D. Translational Psychiatry 8, 123 (2018), tabel 1. © The Author(s) 2018, CC BY 4.0. Nederlandse werkvertaling en samenvatting van interviewvragen gemaakt met ChatGPT voor HAP.GENT; niet goedgekeurd of gevalideerd door de oorspronkelijke auteurs.
Dr. Didier Hebberecht — HAP.GENT
Bronnen
NICE — Menopause: identification and management
NVAB — Richtlijn Overgang en Werk, met Nederlandse MRS