“Ik eet ongeveer hetzelfde als vroeger, maar mijn gewicht stijgt. Vooral mijn buik verandert.”

Menopauze en overgewicht: kan een GLP-1-behandeling helpen?

Veel vrouwen herkennen dit tijdens de overgang. Kleding zit anders, afvallen lijkt moeilijker en de buikomtrek neemt toe. Hoe komt dat? En kunnen geneesmiddelen zoals semaglutide of tirzepatide helpen?

Waarom verandert het lichaam tijdens de overgang?

Gewichtstoename op middelbare leeftijd ontstaat door een combinatie van veroudering, hormonale veranderingen en leefomstandigheden.

Met het ouder worden neemt de spiermassa vaak af. Daardoor kan het lichaam minder energie verbruiken. Minder beweging, stress en slechter slapen kunnen eveneens bijdragen.

De daling van oestrogeen beïnvloedt vooral waar het lichaam vet opslaat: er ontstaat gemakkelijker vet rond de buik, ook rond de inwendige organen. Daarom kan de buikomtrek toenemen zonder een grote verandering op de weegschaal. De menopauze veroorzaakt dus niet automatisch overgewicht, maar kan de lichaamssamenstelling wel veranderen.

Helpt menopauzehormoontherapie om af te vallen?

Menopauzehormoontherapie kan geschikt zijn bij hinderlijke opvliegers, nachtelijk zweten en andere overgangsklachten. Ze wordt niet voorgeschreven als vermageringsbehandeling.

Wanneer klachten en slaap verbeteren, kan het wel gemakkelijker worden om te bewegen en gezonde gewoonten vol te houden. Het effect op buikvet en lichaamssamenstelling is doorgaans beperkt.

Wat doen GLP-1-geneesmiddelen?

Deze geneesmiddelen beïnvloeden signalen die de eetlust en verzadiging regelen. Ze kunnen honger verminderen en ervoor zorgen dat iemand zich sneller voldaan voelt.

Semaglutide, onder meer bekend als Wegovy, werkt op de GLP-1-receptor. Tirzepatide, bekend als Mounjaro, werkt op twee receptoren: GLP-1 en GIP. Beide kunnen worden gebruikt bij gewichtsbeheersing, samen met aangepaste voeding en beweging.

Het zijn geen specifieke geneesmiddelen tegen menopauzeklachten. Ze zijn bedoeld voor de behandeling van obesitas of van overgewicht met bijkomende gezondheidsproblemen.

Voor wie kan deze behandeling geschikt zijn?

Bij volwassenen gelden voor deze middelen doorgaans de volgende criteria:

BMI vanaf 30: obesitas.

BMI vanaf 27: overgewicht met minstens één gewichtsgerelateerd gezondheidsprobleem, zoals hoge bloeddruk, slaapapneu of type 2-diabetes.

Enkele extra kilo’s of een veranderde buikvorm tijdens de overgang vormen op zichzelf dus geen indicatie. Samen met de arts worden de mogelijke voordelen, risico’s en persoonlijke situatie beoordeeld.

Hoeveel gewichtsverlies mag u verwachten?

In een grote studie met injecteerbare semaglutide verloren deelnemers gemiddeld ongeveer 15% van hun startgewicht na 68 weken. In de SURMOUNT-1-studie bedroeg het gemiddelde gewichtsverlies met tirzepatide ongeveer 21% na 72 weken bij de hoogste onderzochte dosis van 15 mg per week.

Deze resultaten komen uit afzonderlijke studies en vormen geen rechtstreekse vergelijking tussen beide geneesmiddelen. De studies gingen over mensen met obesitas of overgewicht met bijkomende gezondheidsproblemen en waren niet uitsluitend gericht op vrouwen in de menopauze.

De gemiddelden voorspellen bovendien niet hoeveel één persoon zal afvallen: het resultaat hangt onder meer af van het geneesmiddel, de dosis, de verdraagbaarheid en de begeleiding.

Wat weten we specifiek over vrouwen na de menopauze?

Een kleinere observationele studie bij postmenopauzale vrouwen vond een verband tussen het gebruik van menopauzehormoontherapie en meer gewichtsverlies tijdens behandeling met semaglutide.

Dat is interessant, maar bewijst niet dat hormoontherapie het extra gewichtsverlies veroorzaakte. De groepen kunnen ook op andere punten verschillen. Het is geen reden om hormoontherapie uitsluitend voor gewichtsverlies te starten.Grotere, goed opgezette studies moeten deze bevinding verder onderzoeken.

Spiermassa behouden is essentieel

Bij afvallen kan naast vet ook spiermassa verloren gaan. Dat verdient bijzondere aandacht rond en na de menopauze.

Tijdens een behandeling blijven voldoende voeding, eiwitten en krachttraining daarom belangrijk. Het doel is een betere gezondheid, met behoud van kracht en dagelijks functioneren. Alleen het getal op de weegschaal volgen is onvoldoende.

Welke bijwerkingen en aandachtspunten zijn er?

Veelvoorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, braken, diarree, verstopping en buikklachten. De dosis wordt geleidelijk opgebouwd om de verdraagbaarheid te verbeteren.

Daarnaast zijn er minder frequente maar belangrijke risico’s, zoals galstenen en pancreatitis. Aanhoudende hevige buikpijn of veelvuldig braken vraagt medische beoordeling. Ook uitdroging is een aandachtspunt.

Deze geneesmiddelen zijn niet geschikt tijdens de zwangerschap. Tijdens de perimenopauze is zwangerschap nog mogelijk: bespreek daarom ook anticonceptie en een eventuele zwangerschapswens met uw arts.

Is het een tijdelijke behandeling?

Obesitas vraagt vaak langdurige zorg. Na het stoppen van gewichtsmedicatie komt een deel van het verloren gewicht vaak terug.

In de STEP-1-vervolgstudie kwam binnen één jaar na het stoppen van semaglutide gemiddeld ongeveer twee derde van het verloren gewicht terug. In deze vervolgperiode was ook de gestructureerde leefstijlbegeleiding stopgezet.

Bespreek daarom vóór de start niet alleen het gewenste resultaat, maar ook de mogelijke behandelduur, de kosten en het plan voor verdere opvolging. Regelmatig evalueren blijft nodig: helpt de behandeling voldoende, zijn de bijwerkingen aanvaardbaar en blijft de voeding volwaardig?

Bespreek uw klachten en gewicht samen

Wanneer uw lichaam tijdens de overgang verandert, verdient dat aandacht zonder schuldgevoel. Op de consultatie bekijken we zowel de menopauzeklachten als het gewicht, de buikomtrek en eventuele gezondheidsrisico’s.

Een GLP-1-behandeling kan voor sommige vrouwen een waardevolle aanvulling zijn. De keuze maken we samen, met realistische verwachtingen en aandacht voor voeding, beweging, slaap en spierbehoud.

Dr. Didier Hebberecht — HAP.GENT